POMPEII SEHRI
Pompeii,Vezuv yanardaginin 8 km guneyindeki volkanik bir kayanin alcak bir tepesine kuruldu.Buradaki irmak agzi Campania'daki birkac verimli bolgeden birisiydi.Sehrin disinda,sahil boyunca bulunan koylerin ve ciftliklerin sahipleri bu bolgenin ikliminden ve cevre emniyetinden etkilenen zengin romalilardi.

Sehir 66 hektar genisligindeydi ve duvarlarla cevriliydi.Bu duvarin 11 kulesi ve 8 kapisi vardi.Kapilardan sonraki yollar cevre kasabalara;Herculaneum,Nola,Nuceria,Stabiae ve limana giderdi.Bugun bilinen iki cadde sehrin ortasindan gecerdi:Magazalar caddesi ve Stabiae caddesi.Ucuncu cadde ise Magazalar caddesine paralel olarak yeralirdi.

Pompeiililerin cadde adi kullandiklarina dair bir delil yoktur.Bir yabanci yolunu yerli halka sormak zorundaydi.Yollar volkanik taslarla kapliydi.Kaldirimlar, yayalari arabalardan,at ve katirlardan koruyordu.Basamak taslari yollarda gecis yerlerini belli ederdi.Halk sulari caddebaslarinda olurdu.(Osmanli kulturundeki sebiller gibi).Bu sular sehrinkuzeyindeki buyuk depodan saglanirdi.Tanklardaki suyun tazyigi yeraltindakiborularla sehrin her tarafina ve uc halk banyosuna (hamam) su akisisagliyordu.Cogu insan halk cesmelerinden su temin etse de zengin yurttaslar ozel bir deger (para vs.) vererek suyu evlerine kadar getirtirlerdi.

Butun ana caddelerde sicak ve soguk iceceklerin ve hafif yiyeceklerin (cerez vs.) satildigi firincilar ve barlar vardi.Onemli alisveris merkezleri forumda ve Stabian hamamlarinin kuzeydogusundaki magazalar caddesindeydi.

Oyulmus ya da boyanmis levhalar degisik turdeki dukkanlarin isaretiydi.Iki adamin aralarinda tasidiklari genis kup figuru bir sarap tuccarini, keci ise sutcuyu belirtiyordu. Reklamlar ve ilanlar dukkanlarin ve evlerin beyaz boyali duvarlarina boyanirdi veya yazilirdi.Secimlerde adaylari destekleyen politik sloganlar amfitiyatroya yaziliridi.

Sehrin en batisinda forum vardi.Uc yandan kolonlarla cevrilmis olan bu buyuk alan yerel hukumetin ve is yasaminin merkeziydi.

Iki tiyatro vardi.Populer sovlar buyuk kalabaliklar icin yapilan 5000 kisi alabilen, buyuk acik hava tiyatrosunda yapilirdi.Catili olan kucugu ise konserler ve diger sovlar icin kullanilirdi.Sehrin en dogusunda Palaestra denen devasa bir spor merkezi vardi.Karsisinda ise gladyator ve vahsi hayvan dovuslerinin sahnelendigi amfitiyatro vardi.Bu amfitiyatro Pompeii sakinlerini ve cevre sehirlerden gelen ziyaretcileri kolayca alabilecek buyuklukteydi.

Pompeii, modern bir deniz limani gibi pek cok ulustan insanin gorulebilecegi bir yerdi:Romalilar, Yunanlilar, Suriyeliler, Yahudiler, Afrikalilar ve degisik dilden ve dinden pekcok insan.Bu tuccarlar ve isadamlarinin duzenli olarak gelisgidisleri Roma Imparatorlugunda bir baris ortaminin dogmasina sebep oldu.

Kuzeybatida Britanya'dan doguda Suriye ve Filistine kadar Roma, barisi ve ciddi hukumet anlayisini kurmayi basardi.Imparatorlugun onculeri olan Roma soylari onemli merkezlere yerleserek buralarda guvenligi sagladilar.Yolculuk iyi yapilmis yollarda kolayca yapiliyordu.Yiyecekler ve luks mallar gemilerle akdenizden getiriliyordu.Eyaletlerden toplanan vergilerle Roma'nin zenginligi buyudu.

Pompeii, orta buyuklukte bir sehirdi fakat imparatorlugun ticari yasaminda cok onemli bir rolu vardi.

FORUM
Forum bir halk merkezi ve is yasaminin kalbiydi.Uc kosesinden kolonlugenis ve acik bir alandi.Etrafinda gruplasmis onemli devlet binalaribitisik olarak siralanmisti.Bu,143 metre uzunlugunda ve 38 metregenisliginde olan acik alan taslarla dosenmisti.Icindeimparatorlarin,imparator ailesi uyelerinin ve semte hizmet etmisvatandaslarin heykelleri vardi.

Butun forum duvarlarlacevriliydi.Bronz kapilardan tekerlekli arac girisi yasakti.Gazete olmadigindan onemli bilgiler(secim sonuclari vs.) onemli binalarin duvarlarina yazilir veya forum'da tabletlere yazilarak asilirdi.

Resmi duyurulara ek olarak,kaybedilmis mal kayitlari,izin (serbestlik,azat) uydurmalari,ask mesajlari ve nukteli yazilar gibi binlerce rastgele yazi duvarlarin ustune yazilirdi.Bu yazilardan biri: "Bir bronz kavanoz bu dukkanda kaybolmustur.Bulana odul olarak geri alinmis hali (kendisi) verilecektir".

Bazi onemli devlet binalari forum cevresinde daire gibi siralanmisti.En kuzeye yapilmis,cikik bir pozisyonda duran yapi Iupitter'in tapinagiydi.Bu, Romalilarin en buyuk tanrisiydi.(Yunan mitolojisinde Zeus diye anilir.) Yuksek bir ihtimalle secim zamanlarinda politik konusunmalarin bu tapinagin basamaklarindan yapildigini soyleyebiliriz.

Apollo tapinagi guneyde yer alirdi ve yaninda agirlik ve olculerin yer aldigi bir masa vardi.Sira sira sutunlarin oldugu bu genis ve buyuk binada,yuksek bir platformun bir ucunda davalari dinlemek icin oturan ve kendilerine "douviri" denen kidemli memurlar vardi.Bu yapi ayni zamanda isadamlarinin da toplanti yeriydi.Binanin guneybatisinda sehirlerine cok ilgi gosterdigine inanan pompeiililer icin ozel bir tanrica olan Venus'un tapinagi vardi.

Forum'un guney kismi boyunca uc bolum sehir konsulu tarafindan kendi isleri icin ayrilmisti.Dogu kisimda giyim ticaretinin dernek binasi vardi.Bu,sehirdeki en karli endustrilerden birisi olduguna gore,karargahlarinin genis ve goz alici bir binayi isgal etmesi sasirtici degildir.Karsisinda Roma imparatorlarinin tapinagi yeralirdi.Kenarinda "laros" Pompeii'yi koruduguna inanilan ruhlarin tapinagi vardi.

Bunlardan baska sehrin pekcok yerine dagilmis tapinaklar yapilmisti.Bunlarin icinde ibadet icin Italya'ya getirilmis olan Misir tanricasi "Isis"in tapinagi da vardi.Bunlara ek olarak her evin "lares ve penates" denen tanrilari vardi.Pompeiililerin tanrilara olan inanclari bizin icin zor olsa da birden cok tanriya inanmak onlara gore bir tanriya inanmaktan daha dogaldi. Cunku her tanri insanin bir ihtiyacini karsiliyordu.Ornegin Apollo tedavi,muzik ve kanun ile ilgiliydi.Venus ise ask ve guzellik tanricasiydi.

Forum'un kuzeydogu kosesinde gecici tezgahlardan cok genis ve mukemmel dukkanlarin yeraldigi bir alan vardi.Tuccarlar burada balik,et ve sebze satarlardi.Kuzeybatisinda,Iupiter tapinagi arkasinda,halk banyolari (hamamlar) yeralirdi.

Is,din ve yerel hukumet:Bunlarla ilgili islerle forum ve etrafindaki binalar ilgilenirdi.Bu buyuk meydan Pompeii'deki acik hava yasaminin merkeziydi.Insanlar burada is,alisveris veya sadece gezinmek ve arkadaslariyla dedikodu icin toplanirlardi.