3. BOLUM

GLADYATOR GOSTERILERI
Gladyator gosterileri butun Roma dunyasinda en populer gosteriler arasindaydi.Bu musabakalar amfitiyatroda yapilirdi.Bu, yukselen koltuk siralariyla bir alani cevreleyen,catisiz, oval ve buyuk bir yapiydi.Halatlar ve makaralarla desteklenmis cadir bezi ortusu gunese karsi golgelik olusturmak icin oturma alaninin uzerine cekilirdi.Pompeii'deki amfitiyatro butun halki aldigi gibi cevre sehirlerden gelen ziyaretcileri de alabilecek genislikteydi.Gosterilerin masraflari zengin bireylerin kendi butcelerinden karsilandigindan izleyiciler giris icin hicbir ucret odemezlerdi.
Gladyator gosterileriyle ilgili duvara boyanmis ilanlardan biri:
"Nero'nun rahiplerinden Lucretius Satrius Valens tarafindan verilmis yirmi cift gladyator ve oglu tarafindan saglanmis on cift gladyator Pompeii'de 8-12 Nisan arasinda dovusecekler, hayvan avi da olacak.Tenteler hazirlanmis olacak. "

Gosterinin olacagi gunun agarmasiyla izleyiciler yerlerini almaya baslarlardi.Bir borazan calar ve rahipler oyunlarla beraber baslayan dinsel toreni duzenlemek icin cikarlardi.Boylece gladyatorler torene katilirlar, alan etrafinda alay halinde yururler ve gosteri baskanini selamlarlardi.Sonra gladyatorler ikili olarak ayrilirlar ve musabakalar baslardi.
Gladyatorler genellikle mahkumlar ve koleler arasindan secilirdi.Bir okulda veya kislada yasarlar ve profesyonel bir egitimci denetiminde egitilirlerdi.Hepsi ayni sekilde silahlanmazdi.Samnitler olarak bilinenler dikdortgen bir kalkan ve kisa bir kilic; Trakianlar yuvarlak bir kalkan, kilic ve hancer tasirlardi.Kilic ve kalkan tasiyan, bir diger gladyator grubuna da tepesi balik seklinde olan bir tolga giydiklerinden ve yunanca balik "murmullos" oldugu icin "murmillo" denirdi.Murmillonlar cogu kez agla (retaria) ve uc disli mizrakla dovusen retarilerle karsilasirlardi.Diger gladyatorler ise mizraklarla at uzerinden veya savas arabasiyla dovusurdu.
Dovus olumle veya gladyatorlerden birinin teslimi ile biterdi .Izleyiciler dileklerini basparmaklarini yukari veya asagi cevirerek gosterirlerdi.Muhtemelen yukari cevirmek hayatta kalmayi asagi cevirmek ölumu gosterirdi.Olum veya yasam icin son karar oyun baskanina aitti.Kaybedenin ozellikle pek cok zafer kazanmis bir gladyatorun hayatinin esirgenmesi ender degildi.En basarili gladyatorler kalbalikca en cok begenilenlerdi ve hayranlari tarafindan odulledirilirlerdi.Pompeili unlu bir gladyator "kizlarin kalp atisi" olarak adlandirilmisti.Bir gladyator uzun sure basarili oldugunda veya buyuk bir huner ve cesaret gosterdiginde tahta bir kilicla odullendirilirdi.Bu, yuksek bir onurdu ve bir daha karsilasma yapmasina gerek kalmazdi.
Pekcok gosteri vahsi hayvanlarin avlarini sunardi."Bestarii" denen ozel egitimli avcilar tarafindan avlanan vahsi hayvanlar kafeslerden arenaya birakilirdi .
Hafif giysiler giyen avcilar, saplanan mizraklarina ve cevik ayaklarina guvenirlerdi.Avin sonunda hayvanlarin tamami ve arasira birkac avci oldurulurdu ve cesetlerden kurtulmak icin onlari arenanin kumlu zemininden disari cikarmak yeterliydi. (yakinda gladiatorlerle ilgili yeni bir bölum yayinlayacagiz)

POMPEII 'DE KARGASA
Romali tarihci Tacitus M.S 59 'da soyle nakleder :
Bu tarihte onemsiz bir olay Nuceria ve Pompeii halki arasinda ciddi bir kargasaya sebep oldu.Olay, Livineus Regulus'un finanse ettigi gladyator gosterisinde meydana geldi.Halkin olagan durumdaki karsilikli soz duellosu surerken aniden tas atilmaya baslandi.Sonunda kiliclari cektiler ve birbirlerine saldirdilar.Dovusu Pompeiililer kazandi.Sonucta Nucerialilardan pekcok aile bir baba veya ogul kaybetti.Pekcok yarali, imparator Nero'nun sorusturma icin senatoya onerge verdigi Roma'ya goturuldu.Sorusturma sonunda Pompeiililere on yil boyunca bu tur gosteriler duzenlemek yasaklandi.Livineus ve kargasanin oteki cesaret verenleri surgune gonderildi.

Gunluk Yasam

Gun ev halki icin erken baslardi.Koleler ev isleri icin daha erken kalkardi.Giyilen ilk giysi kisa kollu gomlege benzeyen tunic idi.Sonra toga adi verilen komplike kivrimli yun pelerin ve son olarak modern sandallara benzeyen ayakkabilar giyilirdi.Cabucak bir el yuz yikama, sabah temizligi icin yeterliydi.Daha sonra tras icin berbere gidilebilir ve gunduz acelesiz bir banyo edilebilirdi.
Ev hanimi ev ve icindeki kolelerin yonetimiyle ilgilenir, misafir kabulu gibi onemli gunlerde hazirlik yapardi.Hunerli kadin kolenin yardimiyla sacini son modaya gore yaptirir.Pudra,allik ve maskara ile makyajini yapar, bol ve cesitli takilarindan takardi.
Kahvalti genellikle bir bardak su ve bir dilim ekmekten olusan hafif bir yemekti.Varlikli ve asil ev sahibi, koleleri basta olmak uzere azatli ve fakir insanlarin selamlarini kabul eder kucuk miktarlarda para saglar ve bir problem varsa yardim ve koruma saglardi.Karsilik olarak onlar da cesitli toplantilarda destekci olarak bulunur ve cesitli islerinde iscisi "clientes" olurlardi.
Ogle yemegi gun ortasinda ve hafif olurdu.Genellikle ardindan meyve yenen biraz balik veya etten olusurdu.Oglenin sonuna dogru ana yemek olan "cena"ya gecilirdi.
Kis boyunca atriumun yanindaki ic yemek odasi kullanilir, yazin ise bahce uzerinde disariya bakani tercih edilirdi.Uc oturak yuvarlak masanin etrafinda cevrelenirdi.Bu masa kucuk olmasina ragmen zarif bir bicimde oyulmus ve dekore edilmis olurdu.Her oturak uc kisilikti.Masaya capraz bicimde otururlardi.Yemek yiyenler arkaya yaslanmip (veya uzanip) sol dirseklerine dayanarak yiyecegi sag elle alirlardi.Yiyecek kole tarafindan servis edilmeden once kole tarafindan dogranir ve yemektekiler bunu elle veya kasikla yerlerdi.Catal romalilar tarafindan kullanilmazdi.Butun Romalilar yemek yerken arkaya yaslanmazdi.Bu, genellikle zengin ve elit tabaka nezdindeydi.Fakir insanlar, koleler ve cocuklar oturarak yerlerdi.Menu, istah acmak icin hafif tabaklardan olusan birinci yemekle baslardi.Genellikle yumurta veya balik sunulurdu.Daha sonra icinde cesitli et tabaklarinin bulundugu ana yemek sunulurdu.Bunlari hazirlamada sigir, koyun, domuz eti ve kumes hayvanlarinin hepsi populerdi.Asci, hunerini ve dusunme kabiliyetini sergileyerek yapabildiginin en iyisini yapmaya calisirdi.Yemekten sonra peynir veya meyve getirilirdi.Yemek boyunca Vezuv (dagi) baglarinda uretilen sarap icilirdi.Gunun bu en onemli bulusmasinda acele edilmez, daha cok konusma, sarki soyleme, dedikodu ve birbirleri icin kadeh kaldirmalarla gecerdi.