Hamamin bulundugu yuksek platformun hoyuk oldugu bilinmektedir.Burada Prof.Dr.Remzi Oguz ARIK tarafindan 1937 yilinda kazilar yapilmis olup hoyugun roma ve frig devri katlari ortaya cikartilmistir.Hoyukte yapilan kazilar 1938-1939 yillarinda Muzeler Mud .Hamit Z. KOSAY nezaretinde surdurulmustur.Bu kazilar sonucunda ortaya cikan hamam binasi, 1940-1943 yillarinda yapilan kazilarla da butunuyle ortaya cikarilmistir.Bu donemdeki kazilari Turk Tarih kurumunun verdigi imkanlarla yine Hamit Z. KOSAY'in bilimsel baskanliginda arkeolog Necati DOLUNAY yonetmistir.Kazinin mimari buluntularini arkeolog Mahmut AKOK degerlendirmis ve daha sonra restruksiyon planlarini cizerek kismen de olsa restorasyon calismalarini baslatmistir.Eskilerin Cankiri-kapi dedikleri bu oren yerinde, bugun gorebildigimiz Roma cagi binalari arasinda iki ayri tesis ile karsilasmaktayiz:
1)Antik ANKYRA sehrinin sutunlu yolunun bir kismi ("porticus" revak)
2)Roma cagi hamami ve Palaestra'sina ait binalar
Sutunlu Yol
Hamam binasinin ve Palaestra'nin kismen dogusunda yer alan bu sutunlu yol antik Ankyra sehrinin kutsal kutsal alani olan Augustus tapinaginin bulundugu yere kadar uzandigi bilinmektedir.Cunku, yeni ankara sehrinin gelismesine rastlayan Cumhuriyetin ilk yillarinda bugunku Cankiri caddesi yapilirken, bu sutunlu cadde ortaya cikmis ve yolun altinda kalmistir.M.S. 2.-3. yy'da yapilmis oldugu tahmin edilen sutunlu yolun sutunlari buz renkte olup, korint tipte basliklari bulunmaktaydi.
Hamam Binasi:
Tektosag Galatlarin sehri olan antik Ankyra, Roma devrinde de Galatia'nin baskenti olmasi ve dogudan batiya gecen yollarin birlestigi bir noktada bulunmasi nedeniyle bu donemde cok gelismistir.1937-1944 yillarinda yapilan kazilarda ortaya cikarilan bu muhtesem anit, biri palaestra oteki kapali hamamin kisimlari olmak uzere iki bolumden ibarettir.
Burada yapilan kazilarda bulunmus sikkelere dayanilarak Hamam: kazi baskani tarafindan Caracalla (M.S. 312-217) devrine tarihlenmistir.Hafirin bu onerisi hamam yapiminin sorumlusu ve kentin ileri gelen kisilerinden olan Tiberius Julius Justus Junianus'un birkac yazitinda da dogrulanmaktadir.Kazi sirasinda bulunan diger sikkelerden anlasildigina gore, hamam asagi yukari besyuzyillik bir sure icinde devamli kullanilmis ve zaman zaman onarilmistir.
Caracalla Hamaminin Cankiri Caddesindeki girisi sutunlu bir revak kalintisinin cevreledigi genis bir alana, Palaestra'ya, yeni bir gures sahasina acilir.Bu revakli avlunun bir kenarinda 32 sutun olmak uzere butun yuzunde 128 mermer sutun bulunmaktadir.Bugun burada Roma devri Ankara'sindan toplanan yazitlarin olusturdugu zengin bir kolleksiyon sergilenmektedir.Hamam binalari bu Palaestra kisminin hemen arkasinda yer alirlar.Bu yapilar ender rastlanan bir buyuklukte olup her zaman oldugu gibi Apoditerium (soyunma yeri), Frigidarium (sogukluk kismi), Tepidarium (ilik kisim), Coldarium (sicaklik kismi) bolumlerinden olusurlar.Tepidarium ve Coldarium'un daha genis olmasinin nedeni kuskusuz Ankara'nin soguk kis mevsimi goz onune alindiginda kolaylikla anlasilir.Bunlar etrafinda ocaktan (kulhan) gelen sicak havanin rahatca dolastigi tugla sutunlardan olusan bir yeralti isitma tesisati ile desteklenir ve yukaridaki odalarda bole isinirlardi.Bu yeralti isitma tesisi ocakcilarin atesi koruklemek icin gectikleri birtakim tunel ve gecitler ile birbirine bagli idiler.
